เขาหลุบ หรือ เขาดุม

ชื่อท้องถิ่น : เขาหลุบ หรือ เขาดุม หลุบ เป็นภาษาท้องถิ่น หมายถึง ภูเขาหรือถ้วย

เขาหลุบหรือเขาดุม เขาหลุบหรือเขาดุม เป็นภูเขาไฟที่ดับสนิทแล้ว อีกลูกหนึ่งของจังหวัดบุรีรัมย์ในจำนวน 6 ลูก ตั้งอยู่ ในพื้นที่ หมู่ 2 บ้านน้อย ตำบลถาวร อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์  เป็นภูเขาลูกโดดสูงประมาณ  235 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ตั้งอยู่กลางพื้นที่ราบ ใกล้อ่างเก็บน้ำโบราณขนาดใหญ่ ชื่อว่า อ่างเก็บน้ำเขาหลุบ

คำว่า หลุบ เป็นภาษาท้องถิ่น หมายถึง ภูเขาหรือถ้วย ที่อยู่ภูเขาหลุบอยู่ห่างจากอำเภอละหานทรายไปทางทิศเหนือประมาณ 14 กิโลเมตร ตั้งอยู่เป็นแนวขนานกับภูเขาไปรบัด โดย ภูเขาไปรบัด อยู่ห่างไปทางทิศตะวันออกประมาณ 10 กิโลเมตร เขาดุมหรือเขาหลุบอยู่ห่างจากเขาอังคารลงมาทางใต้ประมาณ 5 กิโลเมตร อยู่ห่างจากเขาพนมรุ้ง มาทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 9 กิโลเมตร ซึ่งในสมัยโบราณมีทางเดินที่ชาวบ้านใช้กันจากเขาหลุบไปสู่เขาพนมรุ้งและเขาอังคาร  บริเวณตอนกลางของเนินภูเขาไฟ แสดงสัณฐานแบบแอ่งคัลดีร่า (Caldera) ซึ่งเกิดจากการยุบถล่ม (Subidence) เช่นเดียวกับเขาอังคาร ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของแอ่งคัลดีร่ากว้างประมาณ 900 เมตร บางส่วนพังทลายไป สัณฐานซากแอ่งที่เหลืออยู่ ได้แก่ส่วนทางด้านทิศใต้การไหลบ่าของธารลาวามีทิศทางไปทางทิศเหนือ บริเวณตอนกลางของแอ่งคัลดีร่า มีเนินภูเขาไฟรูปกรวยสูงจากพื้นที่แอ่งคัลดีร่าประมาณ 75 เมตร

หินภูเขาไฟส่วนใหญ่ เป็นหินบะซอลต์ เนื้อแน่น ชนิดที่มีรูพรุนพบน้อยมาก แสดงถึงการผุสลายตัวมานาน อาจเนื่องจากมีอายุมากกว่าภูเขาไฟลูกอื่นๆ ในจังหวัดบุรีรัมย์  หินบะซอลต์วางตัวปิดทับอยู่บนหินทรายชุดโคกกรวดประกอบด้วยแร่โอลีวิน เฟลด์สปาร์และไพรอคซีน เป็นส่วนใหญ่คล้ายกับหินภูเขาไฟลูกอื่นๆ ในจังหวัดบุรีรัมย์และอาจจะเกิดหินหลอมละลาย แห่งเดียวกัน (Papental Magma) จึงมีส่วนประกอบทางเคมีคล้ายกันก็ได้  บนยอดเขาเคยเป็นที่ตั้งของปราสาทขอมโบราณ แต่สภาพถูกขุดค้นทำลายจนไม่เหลือสภาพ และปากปล่องช่องปะทุของภูเขาไฟถูกทางวัดเขาหลุบสร้างศาลาคอนกรีตทับจนไม่สามารถเห็นได้ ด้านหน้าของศาลายังมีหินที่มีจารึกโบราณ เรียกว่า จารึกเขาดุม ตั้งอยู่บนพื้นหล่อซีเมนต์ยึดติดไว้ที่พื้นไม่สามารถเคลื่อนย้ายได้สภาพจารึกสึกกร่อน จนไม่สามารถมองเห็นตัวอักษรที่จารึกไว้แล้ว พื้นที่ใกล้ๆ กับศาลาไว้พระพุทธรูปองค์ใหญ่ ที่สร้างทับปากปล่องช่องปะทุ ทางวัดยังได้จัดสร้างศาลเจ้าปู่หลุบ ที่ชาวบ้านในละแวกนั้นนับถือกันมาก มีงานประเพณีใหญ่ประจำปีช่วงวันสงกรานต์ ชาวบ้านจะนิยมบนด้วยการจุดบั้งไฟถวาย

----------------------------------------------------------------------
บรรณานุกรม  เทศบาลเมืองบุรีรัมย์. (ม.ป.ป.). ใน ประวัติศาสตร์เมืองบุรีรัมย์. กรมศิลปากร. (2531). ใน ปราสาทพนมรุ้ง. กรุงเทพ. กรมศิลปากร. (2540). ใน ปราสาทเมืองต่ำ. กรุงเทพ. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2532). ใน แผนที่ทางโบราณคดีจังหวัดบุรีรัมย์ . โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2532). ใน แผนที่ทางโบราณคดีจังหวัดบุรีรัมย์ . โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2536). ใน ทำเนียบโบราณสถาณขอมในประเทศไทยเล่ม 2 จังหวัดบุรีรัมย์. กรุงเทพ: ห้างหุ้นส่วนจำกัด น่ำกังการพิมพ์. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2557). โครงการสำรวจขุดแต่งและออกแบบเพื่อการบูรณะปราสาทปลาย บัด 1. ใน รายงานการแต่งขุดแต่ง - ขุดค้น ปราสาทปลายบัด 1. กระทรวงมหาดไทย. (2526). ใน ประวัติมหาดไทยส่วนภูมิภาคจังหวัดบุรีรัมย์. จุมพล วิเชียรศิลป์. (ม.ป.ป.). ใน ภูมิศาสตร์อีสาน ใต้ภาควิชาภูมิศาสตร์ วิทยาลัยครูบุรีรัมย์ . จุมพล วิเชียรศิลป์. (2535). ใน ภูมิศาสตร์จังหวัดบุรีรัมย์. ปุราณรักษ์. (2557). โครงการสำรวจขุดแต่งและออกแบบเพื่อการบูรณะปราสาทปลายบัด 1. ใน ปุราณ รักษ์. รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2551). ใน ปราสาทขอมในดินแดนไทย ความเป็นมาและข้อมูลด้านประวัติศาสตร์ ศิลปะ. กรุงเทพ: มติชน. วัฒนธรรมพัฒนาการทางประวัติศาสตร์เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดบุรีรัมย์. (2544). ใน คณะกรรมการประมวลเอกสารและจดหมายเหตุฯ, เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระ เจ้าอยู่หัว

สถานที่ : ตั้งอยู่ ในพื้นที่ หมู่ 2 บ้านน้อย ตำบลถาวร อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดบุรีรัมย์ เป็นภูเขาลูกโดดสูงประมาณ 235 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ตั้งอยู่กลางพื้นที่ราบ ใกล้อ่างเก็บน้ำโบราณขนาดใหญ่ ชื่อว่า อ่างเก็บน้ำเขาหลุบ

จังหวัด : บุรีรัมย์ อำเภอ : เฉลิมพระเกียรติ ตำบล : ถาวร