เขาไปรบัดหรือปลายบัด

ชื่อท้องถิ่น : เขาไปรบัดหรือปลายบัด

ภูเขาไฟไปรบัด เป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาพนมดงรัก เป็นภูเขาไฟลูกโดด ยุคเทอร์เชียรี่ที่ดับสนิทแล้ว สัณฐานของภูเขาเป็นรูปพระจันทร์ครึ่งซีก มีพื้นที่ราว 6 ตารางกิโลเมตร จุดที่สูงที่สุดเป็นที่ตั้งของปราสาทปลายบัด 1 มีความสูง 289 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง มีปากปล่องช่องปะทุคล้ายรูปแอกวัว กว้างประมาณ 200 เมตร เป็นต้นกำเนิดของลำห้วยตะแบงที่ไหลลงไปรวมกับลำชี        

หินที่พบเป็นหินบะซอลต์สีดำปนเทา เนื้อละเอียดแน่นเป็นส่วนใหญ่ ส่วนแบบมีรูพรุนมีอยู่น้อย ซึ่งอาจเกิด จากการผุกร่อนสลายตัวไปมาก เนื่องจากสลายตัวได้ง่ายกว่าพวกเนื้อแน่น ดูจากกล้องจุลทรรศน์เป็นพวก Diabasic Texture ประกอบด้วยแร่ไพรอกซีน  โอลิวีน  แร่แพลจีโอเคลส  เฟลด์สปาร์ ชนิดลาบราดอร์ไรต์ (Labradorite) มี Extinction Angle ประมาณ 30 องศา แร่แมกนี-ไทต์และแร่แอนติโกไรต์ (Antigorite) จัดเป็นหินบะซอลต์ชนิด Hawaiite  

บนขอบปล่องช่องปะทุมีซากปราสาทหิน ที่สร้างด้วยศิลปะขอมโบราณ อยู่ในเขตพื้นที่ของอำเภอประโคนชัย เรียกว่า ปราสาทเขาปลายบัด 1 ซึ่งทางกรมศิลปากรได้ทำการบูรณะเรียบร้อยแล้ว และห่างออกไปทางทิศตะวันออกอีกประมาณ 1 กิโลเมตร ในเขตพื้นที่ของอำเภอเฉลิมพระเกียรติ จะมีปราสาทอีก 1 หลัง เรียกว่าปราสาทปลายบัด 2 กำลังอยู่ในระหว่างการดำเนินการบูรณะโดยกรมศิลปากร

----------------------------------------------------------------------
บรรณานุกรม  เทศบาลเมืองบุรีรัมย์. (ม.ป.ป.). ใน ประวัติศาสตร์เมืองบุรีรัมย์. กรมศิลปากร. (2531). ใน ปราสาทพนมรุ้ง. กรุงเทพ. กรมศิลปากร. (2540). ใน ปราสาทเมืองต่ำ. กรุงเทพ. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2532). ใน แผนที่ทางโบราณคดีจังหวัดบุรีรัมย์ . โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2532). ใน แผนที่ทางโบราณคดีจังหวัดบุรีรัมย์ . โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2536). ใน ทำเนียบโบราณสถาณขอมในประเทศไทยเล่ม 2 จังหวัดบุรีรัมย์. กรุงเทพ: ห้างหุ้นส่วนจำกัด น่ำกังการพิมพ์. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2557). โครงการสำรวจขุดแต่งและออกแบบเพื่อการบูรณะปราสาทปลาย บัด 1. ใน รายงานการแต่งขุดแต่ง - ขุดค้น ปราสาทปลายบัด 1. กระทรวงมหาดไทย. (2526). ใน ประวัติมหาดไทยส่วนภูมิภาคจังหวัดบุรีรัมย์. จุมพล วิเชียรศิลป์. (ม.ป.ป.). ใน ภูมิศาสตร์อีสาน ใต้ภาควิชาภูมิศาสตร์ วิทยาลัยครูบุรีรัมย์ . จุมพล วิเชียรศิลป์. (2535). ใน ภูมิศาสตร์จังหวัดบุรีรัมย์. ปุราณรักษ์. (2557). โครงการสำรวจขุดแต่งและออกแบบเพื่อการบูรณะปราสาทปลายบัด 1. ใน ปุราณ รักษ์. รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2551). ใน ปราสาทขอมในดินแดนไทย ความเป็นมาและข้อมูลด้านประวัติศาสตร์ ศิลปะ. กรุงเทพ: มติชน. วัฒนธรรมพัฒนาการทางประวัติศาสตร์เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดบุรีรัมย์. (2544). ใน คณะกรรมการประมวลเอกสารและจดหมายเหตุฯ, เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระ เจ้าอยู่หัว

สถานที่ : ภูเขาไฟไปรบัด ตั้งอยู่ในเขต อ.ประโคนชัย อ.เฉลิมพระเกียรติ และ อ.ละหานทราย อยู่ห่างจาก เขาพนมรุ้งไปทางทิศใต้ประมาณ 6 กิโลเมตร

จังหวัด : - อำเภอ : - ตำบล : -