ภูเขาไฟ 6 ลูก ของจังหวัดบุรีรัมย์

ชื่อท้องถิ่น : ภูเขาไฟบุรีรัมย์ 6 ลูก

ภูเขาไฟของจังหวัดบุรีรัมย์ ภูเขาไฟเป็นปรากฎการณ์ที่แสดงให้เห็นถึงการปลดปล่อยพลังงานตามธรรมชาติเป็นการสร้าง หรือทำลายผิวเปลือกโลกให้เปลี่ยนแปลงไป ทั้งในการเพิ่มหรือการลดระดับ ความสูงต่ำ ภูเขาไฟมีส่วนช่วยให้เราเข้าใจเกี่ยวกับวิวัฒนาการของโลกจากในอดีตต่อเนื่องมาจนถึงในปัจจุบันและช่วยให้เราเกิดความเข้าใจโครงสร้างภายในโลกอีกด้วย  

ภูเขาไฟในจังหวัดบุรีรัมย์ เป็นส่วนหนึ่งของแนวภูเขาไฟทางตอนใต้ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ แนวภูเขาไฟดังกล่าว มีอาณาบริเวณครอบคลุมตั้งแต่เขตอำเภอโชคชัย ครบุรี เสิงสาง จังหวัดนครราชสีมา ผ่านจังหวัดบุรีรัมย์ ผ่านอำเภอเมืองสุรินทร์ อำเภอขุนหาญ กันทราลักษ์ จังหวัดศรีสะเกษ อำเภอน้ำยืน บุญฑริก จังหวัดอุบลราชธานี แนวภูเขาไฟนี้จะอ้อมติดต่อขึ้นไปทางขอบที่ราบสูงอีสาน ทางตะวันตก ผ่านจังหวัดสระบุรี ลพบุรี เพชรบูรณ์

จากการสำรวจทางธรณีวิทยา พบว่าจังหวัดบุรีรัมย์เป็นจังหวัดที่มีการพบภูเขาไฟมากที่สุดในประเทศไทย คือ มีจำนวนถึง 6 ลูก ภูเขาไฟในบุรีรัมย์ทุกลูกเกิดจากการไหลทะลักของลาวาซึ่งอาจมีการปะทุระเบิดบ้าง การเกิดภูเขาไฟในจังหวัดบุรีรัมย์นี้เกิดตามแนวรอยเลื่อนแบบรอยเลื่อนย้อน(Thrust-Fault) โดยภูเขาไฟจะเกิดกระจายอยู่ห่างจากแนวรอยเลื่อนขึ้นไปทางเหนือเป็นระยะๆ ได้แก่

ภูเขาไฟคอก ภูเขาไฟแนวแรกอยู่ห่างจากแนวรอยเลื่อนประมาณ 40 กิโลเมตร , ภูเขาไฟหลุบ  ภูเขาไฟแนวที่สองห่างจากแนวรอยเลื่อนประมาณ 45 กิโลเมตร , ภูเขาไฟไปรบัด ภูเขาไฟแนวที่สองห่างจากแนวรอยเลื่อนประมาณ 45 กิโลเมตร ,  ภูเขาไฟพนมรุ้ง และ ภูเขาไฟอังคาร เป็นภูเขาไฟแนวที่สามเกิดห่างจากแนวรอยเลื่อนประมาณ 50 กิโลเมตร  , ภูเขาไฟกระโดง ซึ่งอยู่ห่างจากแนวรอยเลื่อนมากที่สุด คือห่างประมาณ 75 กิโลเมตร

ภูเขาไฟแต่ละแนวเป็นภูเขาไฟที่ดับแล้ว มีอายุแตกต่างกันไป แนวที่อยู่ใกล้รอยเลื่อนมากที่สุด (แนวแรก) มีอายุเก่าแก่ที่สุด คือประมาณไม่เกิน 2 ล้านปี มีสัณฐานร่องรอยการไหลของธารลาวาซึ่งถูกทำลายเกือบหมด หินที่ผุกร่อนง่าย สลายกลายเป็นดินหมดแล้ว คงเหลือแต่หินที่แข็งแกร่งเท่านั้น และภูเขาไฟแนวทางเหนือสุด ได้แก่ภูเขาไฟกระโดง มีอายุน้อยที่สุดในประเทศไทย ร่องรอยการปะทุระเบิด การไหลหลากของธารลาวา เศษหินที่ผุสลายตัวง่าย เช่น  Slag, Cinder, Bomb, Volcanic Tuff, Breccia เป็นต้น ยังคงพบอยู่ทั่วไปตามบริเวณช่องปล่องปะทุระเบิด (Vent) หรือเขตไหล่เนินภูเขาไฟ 

ซากภูเขาไฟในจังหวัดบุรีรัมย์  ส่วนใหญ่ มีสัณฐานของช่องปล่องปะทุระเบิดชัดเจน เนินภูเขาไฟเกิดจากการทับถมของเศษหินภูเขาไฟ (Pyroclastic Materials) เกิดจากแรงดันของก๊าซต่างๆ ที่แทรกอยู่ในหินหลอมละลาย เศษหินภูเขาไฟเหล่านี้เป็นมวลหินหลอมละลายที่ถูกดันปะทุขึ้นไปและเย็นแข็งตัวในอากาศ มีขนาดต่างๆ กัน และมีชื่อเรียกเฉพาะแตกต่างกัน

ถ้าจำแนกหินภูเขาไฟเหล่านี้ตามลักษณะโครงสร้างสามารถจำแนกได้ดังต่อไปนี้

1. พวกเนื้อแน่นได้แก่หินบะซอลต์เนื้อแน่น (Massive Structure) ซึ่งโรงโม่หินใช้บดและย่อยให้เป็นวัสดุก่อสร้าง

2. พวกมีรูพรุน คิดเป็นร้อยละน้อยกว่า 50 โดยปริมาตร (Vesicular Structure เช่น Vesicular Basalt ) ตามช่องว่างมักมีแร่ทุติยภูมิ( Secondary Mineral ) เช่น แคลไซต์ ซีโอไลต์ หรือควอร์ต (Quartz) ตกผลึกแทรกอยู่ ซึ่งเรียกโครงสร้างแบบนี้ว่า Amygdaloidal Structure หินภูเขาไฟแบบนี้จะพบในเขต     ใกล้ช่องปะทุ

3. พวกมีรูพรุน คิดเป็นร้อยละเกิน 50 โดยปริมาตร (Scoriaceous Structure) ได้แก่ หินสคอเรีย (Scoria or Slag ) ส่วนมากเป็น Scoraceous Basalt หินเหล่านี้จะพบในเขตช่องปะทุมีน้ำหนักเบาลอยน้ำได้

----------------------------------------------------------------------

บรรณานุกรม  เทศบาลเมืองบุรีรัมย์. (ม.ป.ป.). ใน ประวัติศาสตร์เมืองบุรีรัมย์. กรมศิลปากร. (2531). ใน ปราสาทพนมรุ้ง. กรุงเทพ. กรมศิลปากร. (2540). ใน ปราสาทเมืองต่ำ. กรุงเทพ. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2532). ใน แผนที่ทางโบราณคดีจังหวัดบุรีรัมย์ . โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2532). ใน แผนที่ทางโบราณคดีจังหวัดบุรีรัมย์ . โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์ การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2536). ใน ทำเนียบโบราณสถาณขอมในประเทศไทยเล่ม 2 จังหวัดบุรีรัมย์. กรุงเทพ: ห้างหุ้นส่วนจำกัด น่ำกังการพิมพ์. กรมศิลปากร กองโบราณคดี. (2557). โครงการสำรวจขุดแต่งและออกแบบเพื่อการบูรณะปราสาทปลาย บัด 1. ใน รายงานการแต่งขุดแต่ง - ขุดค้น ปราสาทปลายบัด 1. กระทรวงมหาดไทย. (2526). ใน ประวัติมหาดไทยส่วนภูมิภาคจังหวัดบุรีรัมย์. จุมพล วิเชียรศิลป์. (ม.ป.ป.). ใน ภูมิศาสตร์อีสาน ใต้ภาควิชาภูมิศาสตร์ วิทยาลัยครูบุรีรัมย์ . จุมพล วิเชียรศิลป์. (2535). ใน ภูมิศาสตร์จังหวัดบุรีรัมย์. ปุราณรักษ์. (2557). โครงการสำรวจขุดแต่งและออกแบบเพื่อการบูรณะปราสาทปลายบัด 1. ใน ปุราณ รักษ์. รุ่งโรจน์ ธรรมรุ่งเรือง. (2551). ใน ปราสาทขอมในดินแดนไทย ความเป็นมาและข้อมูลด้านประวัติศาสตร์ ศิลปะ. กรุงเทพ: มติชน. วัฒนธรรมพัฒนาการทางประวัติศาสตร์เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดบุรีรัมย์. (2544). ใน คณะกรรมการประมวลเอกสารและจดหมายเหตุฯ, เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระ เจ้าอยู่หัว

จากการสำรวจทางธรณีวิทยา พบว่าจังหวัดบุรีรัมย์เป็นจังหวัดที่มีการพบภูเขาไฟมากที่สุดในประเทศไทย คือ มีจำนวนถึง 6 ลูก ภูเขาไฟในบุรีรัมย์ทุกลูกเกิดจากการไหลทะลักของลาวาซึ่งอาจมีการปะทุระเบิดบ้าง การเกิดภูเขาไฟในจังหวัดบุรีรัมย์นี้เกิดตามแนวรอยเลื่อนแบบรอยเลื่อนย้อน(Thrust-Fault) โดยภูเขาไฟจะเกิดกระจายอยู่ห่างจากแนวรอยเลื่อนขึ้นไปทางเหนือเป็นระยะๆ

สถานที่ : ภูเขาไฟของจังหวัดบุรีรัมย์ เป็นปรากฎการณ์ที่แสดงให้เห็นถึงการปลดปล่อยพลังงานตามธรรมชาติเป็นการสร้าง หรือทำลายผิวเปลือกโลกให้เปลี่ยนแปลงไป ทั้งในการเพิ่มหรือการลดระดับ ความสูงต่ำ ภูเขาไฟมีส่วนช่วยให้เราเข้าใจเกี่ยวกับวิวัฒนาการของโลกจากในอดีตต่อเนื่องมาจนถึงในปัจจุบันและช่วยให้เราเกิดความเข้าใจโครงสร้างภายในโลก

จังหวัด : บุรีรัมย์ อำเภอ : เมืองบุรีรัมย์ ตำบล : ในเมือง